Lễ Cúng Đổi Mạng - Chương 20: Lê An
Đó là mẹ ruột của ba con.
Câu nói của bà Mai rơi xuống phòng thờ như một tảng đá ném vào giếng sâu. Không ai lập tức lên tiếng. Ngay cả những cán bộ đang đứng quanh hố sụt dưới hương án cũng khựng lại, như thể trong khoảnh khắc ấy, họ không còn đứng trong một hiện trường pháp lý nữa, mà đứng trên miệng một bí mật dòng họ vừa mở ra sau nhiều chục năm bị đè dưới chân bàn thờ.
Nguyễn Hoài Nam nhìn mẹ.
Anh nghe rõ từng chữ bà vừa nói, nhưng đầu óc vẫn không thể ghép chúng lại thành một sự thật trọn vẹn.
Lê An Tâm.
Người không thuộc họ Nguyễn.
Người bị đổi tên thành Phạm Thị Lan.
Người bị chôn dưới hương án.
Người khiến nghi lễ đổi mạng ở An Khê bắt đầu.
Và bây giờ, người đó là mẹ ruột của cha anh.
Bà nội ruột của anh.
Một người phụ nữ bị xóa khỏi gia phả, bị gọi là người dưng, bị chôn dưới bàn thờ tổ của chính dòng họ có máu thịt từ bà.
Nam thấy ngực mình nặng đến mức khó thở.
“Ba biết không?” anh hỏi.
Bà Mai không đáp ngay.
Nước mắt của bà đã cạn. Gương mặt bà xám đi dưới ánh đèn trắng của đội kỹ thuật, mái tóc ướt dính vào hai bên má. Bà đứng ở cửa phòng thờ, một tay bám vào khung cửa, như nếu buông ra bà sẽ ngã xuống nền.
“Ba con biết một phần.”
“Một phần là phần nào?”
“Ông ấy biết người sinh ra mình không phải bà nội trên gia phả.” Bà Mai nói rất khẽ. “Nhưng ông ấy không biết bà ấy bị chôn dưới đây.”
Nam nhìn hố sụt dưới hương án.
Từ khoảng rỗng bên dưới, mùi đất ẩm bốc lên từng đợt. Ánh đèn pin của kỹ thuật viên soi xuống khoang tối, làm hiện ra vật dài phủ vải mục, chiếc hộp gỗ nhỏ, bài vị úp và vòng bạc trẻ con. Không ai dám chạm vào khi chưa có thêm thiết bị và lệnh khai quật chính thức. Nhưng sự có mặt của những thứ ấy đã đủ để biến toàn bộ bàn thờ tổ nhà họ Nguyễn thành một hiện trường.
Khánh Vy đứng cạnh Nam, khuôn mặt căng thẳng. Cô không chen vào ngay, nhưng máy ghi âm trên tay cô vẫn chạy. Sau những gì đã xảy ra, từng lời của bà Mai đều có thể là mảnh ghép quan trọng.
Nam hỏi tiếp:
“Ai nói với mẹ chuyện này?”
Bà Mai nhìn xuống nền.
“Bà nội con.”
“Bà nội trên gia phả?”
Bà gật đầu.
“Trước khi mất, bà gọi mẹ vào. Lúc đó mẹ mới về làm dâu được mấy năm. Bà bệnh nặng, mê sảng nhiều. Bà nắm tay mẹ, nói nhà này không được để đàn bà họ khác ngồi lên hương án. Mẹ tưởng bà nói chuyện thờ cúng. Sau đó bà nói... nói cha con vốn không nên được sinh ra.”
Nam cảm thấy lạnh sống lưng.
“Vì sao?”
“Vì ông nội con từng có con với một người phụ nữ ngoài họ. Người đó là Lê An Tâm. Bà ấy không phải vợ chính thức. Có người nói bà ấy là người làm trong nhà. Có người nói là con gái một gia đình từng giữ đất bên mương Cầu Đen. Mẹ không biết đâu là thật. Nhưng bà ấy sinh ra ba con.”
“Rồi nhà họ Nguyễn làm gì với bà ấy?”
Bà Mai run lên.
“Bà nội nói An Tâm đòi được nhận con. Đòi tên mình được ghi vào gia phả. Đòi phần đất vốn của nhà bà ấy trả lại cho con trai. Ông nội con sợ. Bà nội con càng sợ. Nếu chuyện lộ ra, ba con sẽ thành con ngoài giá thú, đất tổ có thể bị kiện lại, và dòng trưởng của họ Nguyễn sẽ mất mặt.”
Nam nhắm mắt.
Đất.
Lại là đất.
Từ Lê An Tâm đến Nguyễn Ngọc Diệp, từ Diệp đến Linh, từ Linh đến An Lạc Viên, mọi thứ đều quay về đất và danh dự. Người chết bị gọi là hạn, là vía xấu, là vong nhập, nhưng thứ người sống bảo vệ chưa bao giờ là gia đình. Là quyền sở hữu. Là gia phả. Là mặt mũi. Là quyền được đứng trên đất mà không ai hỏi nó được giữ bằng gì.
Khánh Vy hỏi:
“Bà Mai, bà nội của anh Nam có nói Lê An Tâm chết thế nào không?”
Bà Mai lắc đầu, rồi lại gật rất khẽ.
“Bà nói An Tâm bỏ trốn. Nhưng ngay sau đó bà lại khóc, bảo ‘tao nghe nó thở dưới bàn thờ cả đời’. Mẹ lúc đó sợ quá. Không dám hỏi. Sau này khi ba con say, ông ấy cũng từng gọi tên An Tâm. Ông ấy nói nếu mẹ nghe tiếng thở thì cứ thắp nhang, đừng gõ nền.”
Nam nhìn hố tối.
“Ba nghe tiếng thở?”
“Có lẽ từ nhỏ.”
Tuấn đứng ở ngoài cửa phòng thờ, được một cán bộ giữ lại. Đứa bé không khóc nữa, nhưng mặt vẫn trắng. Nó nhìn hố sụt, rồi bất ngờ nói:
“Cô ấy không thở để dọa đâu.”
Mọi người quay lại.
Nam bước đến gần. “Tuấn, con nghe cô ấy nói gì?”
Tuấn nhìn xuống nền, mắt không chớp.
“Cô ấy nói... cô ấy thở vì trong đất không có tên.”
Câu ấy khiến căn phòng im phăng phắc.
Khánh Vy chậm rãi ngồi xuống trước mặt Tuấn, giữ giọng mềm hơn bình thường:
“Cô ấy có nói tên thật không?”
Tuấn gật đầu.
“Lê An Tâm.”
Nam nghe cái tên ấy vang ra từ miệng một đứa trẻ sáu tuổi, và một lần nữa, nền phòng thờ rung nhẹ. Không mạnh như lúc trước. Chỉ như một tiếng đáp từ dưới đất.
Bà Mai bật khóc.
Khánh Vy đứng lên.
“Chúng ta cần lập tức đưa thông tin này vào biên bản. Tên Lê An Tâm phải được ghi nhận đúng, không ghi Phạm Thị Lan.”
Kỹ thuật viên gật đầu, bắt đầu bổ sung vào hồ sơ hiện trường. Nam nhìn từng chữ được ghi xuống giấy: Lê An Tâm. Nghi vấn di hài dưới hương án nhà họ Nguyễn. Liên quan nghi lễ đổi mạng, che giấu nhân thân, tranh chấp đất.
Một cái tên từng bị chôn dưới bàn thờ cuối cùng xuất hiện trên biên bản pháp lý.
Không phải gia phả.
Không phải bài vị.
Nhưng là một khởi đầu.
Bà Mai bỗng nói:
“Trong tủ gia phả.”
Nam quay lại. “Gì?”
“Trong tủ gia phả có một ngăn bị khóa. Mẹ chưa bao giờ mở được. Bà nội con trước khi mất dặn đừng mở. Ông nội con giữ chìa. Sau này chìa theo ông xuống mộ. Nhưng có lần mẹ thấy ba con đứng trước tủ, cầm một mảnh gỗ nhỏ. Có thể ông ấy biết cách mở.”
“Tủ ở đâu?”
Bà chỉ sang gian bên, nơi đặt chiếc tủ gỗ cao chuyên chứa gia phả, sắc phong cũ, giấy đất và đồ thờ của họ Nguyễn.
Khánh Vy nhìn chị Hương qua cuộc gọi video đang mở từ hiện trường hồ sen. Sau khi nghe báo cáo, chị Hương đồng ý cho kiểm tra bên ngoài tủ, quay phim đầy đủ, chưa phá khóa nếu chưa có quyết định. Nhưng khi họ bước sang gian bên, chiếc tủ gia phả đã hé mở.
Nam nhớ rất rõ tủ này luôn khóa.
Cánh tủ bên trái mở ra một khe tối.
Khánh Vy lập tức ra hiệu dừng.
“Không ai chạm. Quay trước.”
Một cán bộ bật máy quay. Kỹ thuật viên đeo găng, kiểm tra mép tủ. Không có dấu cạy mới. Khóa ngoài vẫn nguyên, nhưng phía trong có một chốt ẩn đã bật ra.
“Có cơ cấu mở từ bên trong hoặc ngăn ẩn.” Kỹ thuật viên nói.
Nam nhìn khe tủ.
Từ bên trong có mùi giấy cũ, long não và một mùi đất rất nhẹ.
Cánh tủ được mở ra dưới camera.
Bên trong là các cuốn gia phả bọc vải đỏ, vài hộp gỗ nhỏ, một cuộn giấy dầu và nhiều tập giấy đất đã ngả màu. Nhưng ở ngăn dưới cùng, nơi đáng lẽ để chân đế bài vị, có một khoảng trống hình chữ nhật. Trong đó đặt một hộp gỗ đen nhỏ, phủ bụi dày.
Trên nắp hộp khắc hai chữ:
AN TÂM.
Không phải Phạm Thị Lan.
Không phải người dưng.
An Tâm.
Bà Mai khuỵu xuống.
Nam nhìn chiếc hộp. Tim anh đập rất chậm.
Kỹ thuật viên mở hộp sau khi quay cận cảnh.
Bên trong không có xương, không có tro. Chỉ có một cuộn vải nâu, một tấm ảnh đen trắng nhỏ, một chiếc vòng bạc trẻ con còn sáng hơn chiếc dưới hầm, và một tờ giấy khai sinh đã mủn mép.
Khánh Vy đọc chậm:
“Giấy khai sinh. Họ tên trẻ: Nguyễn Văn Khang. Mẹ: Lê An Tâm. Cha: Nguyễn Văn Hữu.”
Nguyễn Văn Hữu là ông nội của Nam.
Dòng mẹ trên giấy khai sinh gốc là Lê An Tâm.
Nhưng trong gia phả, mẹ của ông Khang lại là bà vợ chính thức.
Nam cầm mép bàn để đứng vững.
Cả đời cha anh đã sống bằng một giấy tờ bị sửa, một người mẹ bị xóa, một danh phận được đánh đổi bằng mạng người. Có lẽ đó là lý do ông Khang luôn im lặng. Ông không chỉ sợ cái chết của Linh bị đào lên. Ông sợ toàn bộ sự tồn tại của mình đặt trên một tội ác.
Khánh Vy mở tấm ảnh đen trắng.
Trong ảnh là một người phụ nữ trẻ, khoảng hai mươi mấy tuổi, mặc áo bà ba sáng màu, tóc búi thấp, ôm một đứa bé trai. Người phụ nữ cười rất nhẹ, nhưng mắt buồn. Đứa bé trong tay có đeo một chiếc vòng bạc ở cổ tay.
Mặt sau ảnh ghi:
Tâm và Khang - trước ngày vào nhà Nguyễn.
Nam nhìn chiếc vòng bạc trong hộp, rồi nhớ chiếc vòng bạc trẻ con dưới khoang hầm.
“Có hai chiếc vòng.” Anh nói.
Khánh Vy nhìn anh.
“Một của ba tôi. Một của đứa bé bị chôn cùng.”
Tuấn ở cửa bỗng nói:
“Không phải đứa bé khác.”
Mọi người quay lại.
Đứa bé nhìn chiếc vòng trong hộp, rồi nhìn hố phòng thờ.
“Cô An Tâm nói vòng dưới đất là của con cô. Nhưng người ta lấy khỏi tay em bé rồi bỏ xuống cùng cô, còn em bé được đem lên.”
Nam lạnh người.
“Em bé là ba tôi.”
Tuấn gật đầu, dù có lẽ chính nó không hiểu hết.
Nam nhắm mắt.
Lê An Tâm bị chôn dưới hương án. Con trai bà, Nguyễn Văn Khang, được đưa lên, được ghi vào dòng họ, được nuôi bằng danh phận của người vợ chính. Chiếc vòng của đứa bé bị bỏ xuống cùng người mẹ, như một cách cắt đứt mẹ con. Người sống giữ đứa bé. Người chết giữ cái tên không được gọi.
Và để giữ bí mật đó, nhà họ Nguyễn đã dựng nên lời nguyền “đàn bà họ khác”, “vía xấu”, “người gánh hạn”. Diệp phát hiện nên bị chọn. Linh phát hiện nên bị chọn. Nam trở về nên bị ghi tên.
Khánh Vy lấy tờ khai sinh gốc, giọng nghiêm lại:
“Đây là động cơ ban đầu. Che giấu thân phận, chiếm đất, làm giả gia phả. Từ đó phát sinh nghi lễ để bảo vệ lời nói dối.”
Bà Mai lẩm bẩm:
“Vậy cả đời ba con...”
Nam tiếp lời:
“Được cứu bằng cách chôn mẹ ruột của mình.”
Không ai nói gì.
Từ hố dưới phòng thờ, tiếng thở dài vang lên lần nữa. Lần này gần hơn. Kỹ thuật viên báo qua bộ đàm rằng đội khai quật chuyên trách đang trên đường đến. Nhưng Nam có cảm giác người bên dưới không chỉ chờ được đào lên. Bà chờ được gọi đúng tên trước bàn thờ đã đè lên bà cả đời.
Anh quay lại phòng thờ, đứng ngoài dây phong tỏa.
“Lê An Tâm.”
Nền nhà rung nhẹ.
Nam nói tiếp:
“Bà là mẹ của Nguyễn Văn Khang. Bà là người bị nhà họ Nguyễn xóa tên, không phải Phạm Thị Lan, không phải người dưng, không phải vía xấu.”
Bát hương nứt trên bàn thờ rơi thêm một mảng.
Tro đổ xuống, để lộ dưới lớp tro có một mảnh kim loại nhỏ.
Khánh Vy dùng nhíp gắp ra.
Đó là một mảnh khóa đồng, khắc ký hiệu ba vòng tròn.
Mặt sau có chữ:
Hữu ký.
Ông nội của Nam đã ký.
Không chỉ đồng lõa. Ông là người tham gia lập khóa.
Trong khoảnh khắc ấy, căn nhà họ Nguyễn phát ra một tiếng động dài, như gỗ mục rên lên dưới sức nặng quá lâu. Từ bức tường sau bàn thờ đến nền gạch, những vết nứt lan ra từng đường mảnh.
Một cán bộ hoảng hốt:
“Nhà có thể không an toàn.”
Khánh Vy lập tức yêu cầu mọi người lùi khỏi phòng thờ. Nhưng trước khi họ rời ra, điện thoại của Nam lại sáng lên.
Lần này không phải tin nhắn của Linh.
Là một đoạn video tự phát từ thẻ nhớ thứ ba.
Màn hình hiện cảnh Linh ngồi trong phòng ngủ, ánh sáng yếu, mắt đỏ nhưng giọng cố bình tĩnh.
“Anh Nam, nếu anh tìm thấy tên cô An Tâm, nghĩa là anh đã biết vì sao nhà mình luôn sợ con gái nói thật.”
Linh nuốt nước bọt, nhìn về phía cửa như sợ ai nghe thấy.
“Cô Diệp biết chuyện cô An Tâm, nên cô Diệp bị gọi là người làm đứt dòng nam. Em biết chuyện cô Diệp, nên họ nói em bị vong nhập. Nếu sau này có ai nói nhà mình bị nguyền, anh đừng tin. Nhà mình không bị nguyền vì người chết. Nhà mình bị nguyền vì người sống cứ bắt người chết giữ bí mật cho mình.”
Video rung nhẹ.
Linh ghé sát hơn, giọng nhỏ đi:
“Em nghe ông Cẩn nói, nếu tên cô An Tâm được trả về hương án, thì đất nhà mình không còn khóa được nữa. Lúc đó, hồ sen cũng sẽ mở.”
Video tắt.
Nam nhìn Khánh Vy.
“Hồ sen cũng sẽ mở.”
Ngay lúc đó, bộ đàm của Khánh Vy rè lên, rồi giọng chị Hương vang ra gấp gáp:
“Vy! Ở hồ sen có biến! Các hố phụ đang sụt xuống, xuất hiện thêm nhiều di hài. Và... chúng tôi vừa tìm thấy một đường hầm cũ dẫn về hướng nhà họ Nguyễn.”
Khánh Vy giật mình. “Đường hầm?”
“Đúng. Nó có vẻ nối từ khu hồ sen về vùng đất sau nhà thờ họ. Có thể là đường vận chuyển thi thể hoặc vật cúng trước đây.”
Nam nhìn xuống nền phòng thờ.
Dưới chân anh, từ hố sụt dưới hương án, một luồng gió lạnh thổi lên.
Không phải mùi đất nữa.
Mà là mùi bùn hồ sen.
Từ dưới lòng đất, rất xa nhưng rất rõ, vang lên tiếng Linh:
“Anh Nam, đường đó là đường họ đưa em đi.”